Andre kale

Hernanin, "Andre kale" kale berria daukate Otsailaz geroztik. Berria ofizialki, betidanik ezagutu baita izen horrekin kale hori. Kalearen historiaz, berreskurapen prozesuaz... erreportajea osatu du Amagoia Mujika kazetariak Gaur8rako.

Hernanin emakume errealek badute kale bat, beti haiena izan dena

Artxibo ofizialetan lerro gutxi batzuek eta herritarren memorian kontu gehixeagok kontatzen dute Hernaniko Andre kalean etxetik aulkia jaitsita emakumeak elkarri kontuak esaten aritzen zirela lanean, haurrak zaintzen, karta jokoan... Horregatik esan izan zaio kale horri Andre kalea. Otsailaz geroztik, gainera, izen ofiziala da.

Amagoia Mujika- Gaur8

Pasa den otsailaz geroztik, Hernaniko Kaxkoan dagoen kale bizienetakoak “Andre kalea” izena du ofizialki. Alegia, kaleko plakan halaxe ageri da, baita bestelako paper eta izapide ofizialetan ere. Pasa den otsailaz geroztik, Andre kalea Andre kalea da goitik behera eta ezker-eskuin. Izan ere, aurretik plakan eta paperetan Kardaberaz kalea izan arren –eta, lehenago, Urumea kalea–, hernaniar askoren ahotan beti izan da Andre kalea. Beraz, izana zuenak izena berreskuratu du orain.

Izena berreskuratzeko eskaria ez da atzo goizekoa eta bultzatzaileek ate asko jo behar izan dituzte urte askoan. Horiekin eseri da mahaian GAUR8, artxiboetan jaso gabe geratu den eta belaunaldiz belaunaldi biziraun duen historia ezagutu nahian. Nekane Idarreta Mendiola, Ixiar Pagoaga Soraluze, Irantzu Jauregi Artola eta Maialen Apezetxea Lujanbio Kalandria taldeko kideak dira. Batzuk Kaxko elkartetik eta besteak Berdintasun Kontseilutik iritsi dira Kalandriara. Eta guztiak batzen dituena Andre kalearen izena berreskuratzeko ahalegina izan da.

Nekane Idarreta Mendiola Andre kalean jaioa da eta bertan bizi da. Betidanik izan du kalearen historiaren eta istorioen inguruko jakin-mina. «Hemengo jende edadetuak beti esan izan dio Andre kalea. Gure etxean aitak beti horrela izendatzen zuen, nahiz eta izen ofiziala Urumea lehenbizi eta Kardaberaz izan gero. Eta jakin-mina piztu zidan, ohitura hori nondik ote zetorren jakin nahia».

Eta jakin nahi horri lotuta hasi zen Kaxko elkartearen jirako hernaniar talde bat udal artxiboan pista bila. Nahi baino gutxiago topatu dute artxiboetan. Jakin dute, hala ere, 1896. urtean Gipuzkoako Foru Aldundiak udalei gomendioa egin ziela ordura arte erdara hutsean idatzita zeuden kale izenen errotuluak euskaraz ere jartzeko. Hartara, Hernaniko Udalak kale horri bi izen jarri zizkion: “Andre kalia” euskaraz eta “Calle Urumea” gazteleraz. Horrek frogatzen du 1896. urtetik Andre kalia izen ofiziala izan zela, baina artxiboan ezin topatu noiz arte izan zen eta zergatik galdu zen. Badirudi 1902. urtean Urumea izena jartzea adostu zela eta, azkenik, 1927. urtean Padre Cardaveraz izena. 1988. urtean izena euskaratu eta Kardaberaz kalea jarri zitzaion. Baina inon ez da zehazten Andre kalia izena kendu ote zen.

Andreen kalea

Artxiboak eta paper ofizialak aparte, garbi dagoena da Andre kalea esaten zitzaiola. Baina, zergatik? 2008. urtean udal artxiboko teknikariak gaiaren inguruan idatzitakoaren arabera, «udal artxiboan dagoen dokumentazioa ikertuta, ondoriozta dezakegu Andre kalea herritarren artean zabaldutako izena zela kalearen berezitasun soziokulturalak direla-eta. Badirudi, ahozko transmisioak hala jaso duelako, herriko emakumeek kale horretan egiten zutela beren bizitza soziala».

Kalearen berezitasun horien inguruko informazioa ahoz aho eta belaunaldiz belaunaldi iritsi da egunotaraino eta apenas dagoen paper ofizialetan jasoa. Ondorioz, eta ahozko kontaketak berezkoa duen bizitasuna medio, teoria desberdinak osatu dira.

Teoria baten arabera, Kale Nagusian zeuden denda dotoreak, eta, apain jantzitako jendea, dirua zuena, bertan ibiltzen zen. Andre kalean, aldiz, emakumeek lana egiten zuten. Hernaniko egituran nagusi dira bi atariko etxeak eta, teoria horren arabera, herrian gune publikoa eta pribatua zeuden berezita. «Kontatzen da garai batean emakumeek ohitura handia zutela aulkiak etxetik jaitsi eta kalean eserita lanak eginez hizketan aritzeko. Emakumeak Andre kalean kartetan aritzen zirela ere kontatzen da. Horregatik, Kaxkoko jaiaren egunean –uztailaren 16an– ohitura hori berreskuratu da eta karta jokoa izaten da kalean», kontatu du Idarretak.

Beste teoria batek dioenez, Andre kalean arropa garbitzaile asko bizi ziren. Aberats jende asko etortzen omen zen arropa garbitzaileei beren jantziak uztera, Leokako garbitegian harrikoa egin zezaten. «Donostiako aberatsek Hernanin bigarren etxeak zituzten, asteburuak pasatzeko eta atsedena hartzeko. Eta haiek ere jantziak ekartzen zizkieten Andre kaleko emakumeei garbi zitzaten. Badirudi horrela izaten zela», gaineratu du Ixiar Pagoaga Soraluzek.

Azken teoria baten arabera, baliteke generoaren araberako kaleen banaketa bat egotea; hau da, Kale Nagusia, gizonezkoena, Andre kalea, emakumezkoena eta, Atzietas, animaliena.

 

Erreportajea osorik irakurtzeko jo hona

ETIKETAK

Elkarbanatu!